دندان قروچه یا فشردن دندانها، بهویژه در هنگام خواب، اغلب خارج از کنترل فرد است، اما با رعایت برخی راهکارها میتوان احتمال بروز آن را کاهش داد. اگر علائمی مانند درد در ناحیه فک، سردردهای مکرر هنگام بیدارشدن یا احساس خستگی بیدلیل دارید، ممکن است نشانهای از دندان قروچه باشد. در چنین شرایطی بهتر است به دندانپزشک مراجعه کنید. زیرا گاهی نیاز به راهکارهایی بلندمدت مانند استفاده از محافظ دندان است.
جلوگیری از دندان قروچه یا ساییدن دندانها بدون مداخله دندانپزشک بسیار دشوار است، بهخصوص اگر هنگام خواب دچار آن شوید. عدم درمان این مشکل میتواند در بلند مدت باعث ایجاد عوارض جبرانناپذیر مانند فرسایش دندان، لق شدن یا ترکخوردن دندانها شود. ازاینرو در این مقاله از کلینیک دندانپزشکی دیان، قصد داریم به بررسی علل بروز دندان قروچه، عوارض آن و روشهای درمانی موجود بپردازیم تا بتوانید آگاهانهتر با این مشکل برخورد کنید.
دندان قروچه چیست؟
دندان قروچه یا بروکسیسم (Bruxism) حالتی است که در آن فرد، ناخودآگاه دندانهایش را رویهم فشار میدهد یا آنها را به هم میساید، بدون آن که چیزی در حال جویدن باشد. این ساییدگی با حرکت فک از طرفین یا بهصورت جلو و عقب اتفاق میافتد و اغلب فرد از انجام آن آگاه نیست. این پدیده در دسته اختلالات عصبی _ عضلانی قرار میگیرد و یکی از رایجترین مشکلات مرتبط با خواب به شمار میرود.
باید بین ساییدن دندان و فشردن دندانها (Clenching) تفاوت قائل شد؛ در حالت دوم، دندانها محکم رویهم قرار میگیرند و عضلات فک منقبض میشوند، اما حرکتی به جلو یا عقب وجود ندارد. بعضی افراد این اعمال را در طول روز تجربه میکنند، ولی وقوع آنها در هنگام خواب مسئله جدیتری است، زیرا در حالت خواب کنترل این رفتار بسیار دشوارتر میشود.
از پیامدهای دندان قروچه میتوان به دردهای عضلانی، اختلال در عملکرد مفصل فک و بروز سردرد اشاره کرد. در شرایط شدیدتر، این وضعیت حتی ممکن است منجر به آرتریت مفصلی در ناحیه فک شود. یکی از دلایل اصلی بروز دنداندرد نیز همین عادت ناهشیار است.
علائم دندان قروچه چیست؟
گاهی اوقات افرادی که به اضطراب یا افسردگی دچار هستند، ممکن است با مشکل دندان قروچه مواجه شوند. تحقیقات نشان داده که دندان قروچه در میان افرادی که با تنشهای روانی دستوپنجه نرم میکنند، بیشتر دیده میشود. ازاینرو اگر به این عادت مبتلا هستید، بررسی همزمان علائم روحی و روانی میتواند راهگشا باشد.
شاید شما هم متوجه شده باشید که در لحظاتی از استرس یا عصبانیت شدید، ناخودآگاه دندانهایتان را به هم فشار میدهید. این واکنش میتواند بیانگر ارتباط مستقیم میان بروکسیسم و اختلالات عصبی باشد. یکی از راههای تشخیص عوامل دندان قروچه، مراجعه به روانشناس یا روانپزشک است. این متخصصان میتوانند علاوه بر بررسی وضعیت روحی شما، به تشخیص دقیقتر این اختلال کمک کنند. از جمله نشانههای شایع دندان قروچه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سردردهای مکرر
- درد در ناحیه صورت یا گوش
- اختلالات خواب
- درد یا گرفتگی در عضلات فک
- قفلشدن فک در حالت باز یا بسته
- لق شدن یا دردناک شدن دندانها
- احساس درد هنگام جویدن یا غذاخوردن
- شنیدهشدن صدا در هنگام برخورد دندانها به یکدیگر
- آسیبدیدن یا ترکخوردن دندانها
علت دندان قروچه چیست؟
گرچه دلیل اصلی دندان قروچه هنوز به طور دقیق مشخص نشده است، اما باور بر این است که عوامل مختلفی میتوانند در بروز آن نقش داشته باشند. در کودکان، ساییدن دندانها پس از رویش دندانهای شیری یا در زمان رشد دندانهای دائمی مشاهده میشود. این رفتار اغلب با کاملشدن رشد دندانهای دائمی بهمرورزمان کاهش مییابد یا بهکلی متوقف میشود.
از سوی دیگر، دندان قروچه بیشتر در موقعیتهایی مانند استرس، خشم، اضطراب یا تمرکز شدید بروز میکند. طبق مطالعات علمی پیش از شروع این رفتار، فعالیت مغز و ضربان قلب افزایش مییابد که بهنوعی نقش مستقیم سیستم عصبی مرکزی در آن را تأیید میکند. عوامل مؤثر در بروز دندان قروچه (براکسیسم) میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- استرس و فشارهای روانی
- اختلال در الگوی خواب
- نامنظمی در قرارگیری دندانها روی یکدیگر
- مصرف مواد تحریککننده مانند سیگار و الکل
علت دندان قروچه در کودکان
دندان قروچه مختص به سن خاصی نیست، اما در کودکان خردسال، بهویژه پیش از سهسالگی، به دلیل رشد دندانهای شیری بیشتر مشاهده میشود. این رفتار اغلب با رشد دندانهای دائمی و افزایش سن کاهش مییابد و در بسیاری از موارد، به طور کامل از بین میرود. بسیاری از والدین در طول خواب متوجه صدای ساییده شدن یا فشاردادن دندانهای کودک خود میشوند. عواملی مانند آلرژی، سابقه خانوادگی (وراثت)، تحریکهای دهانی، بینظمی در رویش دندانهای شیری و مشکلات تنفسی مانند آپنه انسدادی خواب میتوانند از جمله دلایل اصلی باشند.
اگر متوجه ترک یا شکستگی دندان کودک خود شدید، یا فرزندتان از درد در ناحیه فک و دندان شکایت کرد، مشورت با دندانپزشک ضروری است. درصورتیکه پزشک علت دندان قروچه را ناشی از فشارهای روحی یا اضطراب تشخیص دهد، ممکن است شما را برای بررسیهای بیشتر به روانشناس ارجاع دهد.
درصورتیکه نگران دندان قروچه فرزند خود هستید و به دنبال راهی مطمئن برای تشخیص و درمان آن میگردید، کلینیک تخصصی دیان انتخابی مناسب است. در این کلینیک، با بهرهگیری از دانش و تجربه بهترین دندانپزشک اطفال غرب تهران، مشکل دندان قروچه بهدقت شناسایی شده و راهکارهای مؤثری برای درمان آن ارائه میشود. تیم حرفهای دیان در محیطی آرام و کودک پسند آماده است تا لبخند سالم و زیبای کودک شما را حفظ کند.
علت دندان قروچه در خواب چیست؟
دندان قروچه در خواب میتواند به دلایل مختلفی بروز کند و با اختلالات عملکردی در دهان و فک مرتبط است. یکی از این دلایل، وجود ناهماهنگی در تماس دندانهای بالا و پایین است. درصورتیکه این دو ردیف دندانی بهدرستی بر رویهم قرار نگیرند، فرد ممکن است دچار اختلال جفتشدگی (Occlusion) باشد. البته هنوز شواهد علمی قطعی برای اثبات ارتباط مستقیم این اختلال با دندان قروچه ارائه نشده است. علاوه بر ناهنجاریهای فکی، عوامل دیگر نیز میتوانند در بروز بروکسیسم شبانه نقش داشته باشند:
- گرفتگی عضلات صورت در هنگام خواب که ممکن است منجر به فشار ناخودآگاه بر دندانها شود.
- نقص در ساختار دندانها مانند افتادگی یا کشیدن برخی دندانها که موجب تحریک و واکنش دفاعی فک میشود.
- عوارض جانبی برخی داروها، از جمله داروهای ضدافسردگی، داروهای ضد روانپریشی و آمفتامینها
- بیماریهای عصبی نظیر پارکینسون و هانتینگتون که با کنترل حرکات عضلانی مرتبط هستند.
- عوامل مرتبط با سبک زندگی و شرایط جسمی مثل خستگی مفرط، مصرف الکل یا دخانیات، اختلالات خواب نظیر آپنه یا خر و پف نیز باعث دندان قروچه میشوند.
دندان قروچه چگونه تشخیص داده میشود؟
دندانپزشک برای تشخیص اینکه آیا فرد دچار دندان قروچه است یا خیر، در ابتدا یک معاینه بالینی دقیق انجام میدهد. در این مرحله، او به بررسی وضعیت مفصل فک (TMJ)، نحوه قرارگیری دندانها، سفتی عضلات فک و علائمی مانند لبپریدگی یا ترکخوردگی دندانها میپردازد. همچنین، سلامت لثهها از نظر میزان آسیبدیدگی بررسی میشود.
پس از آن، دندانپزشک با مطرحکردن سؤالاتی درباره وضعیت کلی دهان و دندان، الگوی خواب، میزان استرس روزانه، داروهای مصرفی و نشانههای احتمالی دندان قروچه به جمعبندی مناسبی میرسد. در صورت نیاز به بررسیهای بیشتر، ممکن است از روشهایی مانند عکسبرداری رادیولوژی یا تست خواب (پلیسومنوگرافی) برای تشخیص دقیقتر استفاده شود.
بیشتر بخوانید: دندان قروچه کودکان در خواب
عوارض دندان قروچه چیست؟
اگر دندان قروچه را جدی نگیرید و درمان نکنید، ممکن است با مشکلاتی مواجه شوید که بر سلامت دهان، فک و حتی زندگی اجتماعی شما تأثیر بگذارد. در ادامه با پیامدهای احتمالی این عادت بیشتر آشنا میشوید:
آسیب به دهان و فک:
فشردن مداوم دندانها به یکدیگر میتواند باعث فرسایش مینای دندان، کوتاه یا کدرشدن آنها و حتی ترکخوردن یا شکستنشان شود. این فشار مزمن ممکن است درد در ناحیه فک، قفلشدن آن، حساسیت دندانی، آسیب به لثهها و صدادادن مفصل فک را به همراه داشته باشد.
درد ارجاعی:
در برخی موارد، فرد درد را در قسمتهایی از بدن حس میکند که بهصورت مستقیم مربوط به دندان یا فک نیستند. این پدیده بهعنوان «درد ارجاعی» شناخته میشود.
تأثیر بر روابط اجتماعی:
صدای ساییدن دندانها میتواند در محیطهای مشترک، بهویژه هنگام خواب، آزاردهنده باشد و موجب ایجاد فاصله در ارتباط با دیگران شود.
مشکلات روانی:
فشار عصبی ناشی از دندان قروچه ممکن است با علائمی مانند اضطراب، افسردگی، بیخوابی یا اختلالات تغذیهای همراه شود.
فرسایش مینای دندان:
تماس پیدرپی دندانها با یکدیگر در هنگام دندان قروچه میتواند لایه محافظ دندانها را نازک کرده و از بین ببرد.
درد در ناحیه سر و گوش:
فشار ناشی از فشردن فک ممکن است موجب سردردهای مزمن یا درد در گوش شود.
آسیب به ترمیمهای دندانی:
افرادی که دارای دندانهای پر شده هستند، ممکن است در اثر این فشار دچار شکستگی یا تخریب مواد پرکننده شوند.
روش های درمان دندان قروچه چیست؟
در بیشتر مواقع، براکسیسم به درمان خاصی نیاز ندارد. چون بسیاری از کودکان با بزرگتر شدن، این عادت را بهصورت طبیعی ترک میکنند. همچنین اغلب بزرگسالان فشار زیادی به دندانهای خود وارد نمیکنند، بنابراین درمان خاصی برای آن لازم نیست. اما اگر با علائمی دردناک مواجه شدید یا آسیب به دندانها وارد شد، باید برای درمان اقدام کنید. روشهای درمان دندان قروچه در بزرگسالان، بهخصوص هنگام خواب، شامل موارد زیر میشود:
استفاده از محافظ دهان: دندانپزشک ممکن است استفاده از محافظ دهانی نرم را در طول خواب تجویز کند تا از تماس مستقیم دندانها جلوگیری کرده و سایش دندانی را کاهش دهد.
اصلاح دندانها: اگر سایش دندانها باعث کاهش توانایی جویدن شده باشد، دندانپزشک با ترمیم سطحهای جویدنی دندانها، عملکرد آنها را بازیابی میکند.
درمان ناهنجاریهای فک: در مواردی که ساختار فک عامل اصلی مشکل است، مراجعه به کلینیکهای تخصصی مانند دیان میتواند به اصلاح این ناهنجاریها کمک کند و مانع از ادامه دندان قروچه شود.
مدیریت استرس: یادگیری روشهایی مانند مدیتیشن یا تمرینات تنفسی با کمک روانشناس میتواند به کاهش استرس و بهبود شرایط کمک کند.
اصلاح رفتار: فرد باید پس از آگاهی از این عادت، تمریناتی را تحتنظر دندانپزشک انجام دهد تا فشار غیرارادی فک و دندانها را کنترل کند.
بیوفیدبک (Biofeedback): در این روش، با استفاده از دستگاههای خاص، به بیمار آموزش داده میشود تا فعالیت ماهیچههای فک را آگاهانه کنترل کند و بروکسیسم را کاهش دهد.
دارودرمانی: استفاده از داروهایی مانند شلکنندههای عضلانی یا تزریق بوتاکس برای کاهش فعالیت عضلات فک ممکن است تجویز شود. داروهای ضد استرس و اضطراب نیز در کاهش بروکسیسم مؤثر هستند، بهویژه زمانی که عامل آن روانی باشد.
درمان اختلالات زمینهای: اگر دندان قروچه نتیجه عوارض یک دارو باشد، پزشک ممکن است تغییر در دارو را توصیه کند. در صورت ابتلا به مشکلاتی مانند آپنه خواب یا ریفلاکس معده به مری، درمان این بیماریهای زمینهای میتواند به کنترل دندان قروچه کمک کند.
نایت گارد چیست؟ چه تاثیری در دندان قروچه دارد؟
نایت گارد یا محافظ دندانی، وسیلهای انعطافپذیر و مقاوم است که هنگام استراحت بهویژه در زمان خواب، بین دندانهای بالا و پایین قرار میگیرد تا از تماس مستقیم و سایش آنها جلوگیری کند. این ابزار نوعی پروتز متحرک از جنس پلاستیک فشرده است که بهصورت اختصاصی با قالبگیری از دندانهای هر فرد ساخته میشود. استفاده منظم از نایت گارد، فشارهای غیرطبیعی وارد بر دندانها را کاهش میدهد و بهتدریج به ترک عادت دندان قروچه در خواب کمک میکند.
از دیگر مزایای مهم این محافظ، جلوگیری از فرسایش دندانی و اثرات مخرب فشردن دندانها روی یکدیگر است. نایت گارد همچنین میتواند به کاهش علائم ناشی از اختلالات مفصل گیجگاهی_فکی (TMJ) کمک کند. گرچه استفاده از آن در طول روز نیز امکانپذیر است، اما به دلیل بروز بیشتر دندان قروچه در شب، اغلب هنگام خواب استفاده میشود. جالب است بدانید برخی افراد از این وسیله با عنوان «نگهبان شب» یاد میکنند.
جمع بندی و سوالات رایج دندان قروچه
دندان قروچه یکی از اختلالات رایج دهان و دندان است که با فشار یا سایش ناخواسته دندانها به یکدیگر، چه در حالت خواب و چه در بیداری، شناخته میشود. این رفتار بدون آگاهی فرد رخ میدهد و میتواند بهمرورزمان به دندانها، فک و حتی سلامت کلی آسیب بزند. عواملی چون اضطراب، فشارهای روانی، مشکلات خواب یا استفاده از برخی داروها در بروز آن نقش دارند. خوشبختانه، در بیشتر موارد، استفاده از محافظهای دهانی که بهصورت اختصاصی برای فرد ساخته میشوند، میتواند به کاهش علائم و جلوگیری از آسیبهای احتمالی کمک کند.
اگر به دنبال راهحلی مطمئن برای درمان دندان قروچه هستید، کلینیک دندانپزشکی دیان انتخابی هوشمندانه است. این کلینیک با بهرهگیری از تجهیزات پیشرفته و تیمی از متخصصان مجرب، بادقت وضعیت دندانهای شما را بررسی کرده و هرگونه آسیب را پیش از پیشرفت آن شناسایی و درمان میکند. در دیان، لبخند رضایت شما در اولویت است.
منبع: https://www.nhs.uk/symptoms/teeth-grinding
من دندان قروچه دارم، آیا میتوانم لمینت دندان انجام دهم؟
لمینت دندان حتی برای افرادی که دچار دندان قروچه هستند نیز قابل انجام است، بهشرط آن که این عادت کنترل شود تا آسیبی به روکشها وارد نشود. نگهداری درست از لمینت، نیازمند رعایت بهداشت دهان، پرهیز از جویدن اشیای سفت و مراجعات منظم به دندانپزشک است. این روش برای کسانی مناسب است که میخواهند رنگ، شکل یا نظم دندانهای خود را بهبود دهند. استفاده از محافظ شبانه میتواند راهکاری مؤثر برای محافظت از لمینت باشد.
چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کنیم؟
اگر با پدیده دندان قروچه یا بروکسیسم مواجه شدید، بهتر است در اولین فرصت به دندانپزشک مراجعه کنید. درصورتیکه دندانپزشک، وجود تنشهای روانی یا علائم اضطراب را در شما تشخیص دهد، ممکن است شما را برای بررسیهای بیشتر به روانشناس یا روانپزشک ارجاع دهد. به همین دلیل، درمان بروکسیسم نیازمند همکاری یک تیم تخصصی متشکل از دندانپزشک، روانپزشک و روانشناس است تا از ابعاد مختلف به ریشه مشکل رسیدگی شود.
آیا دندان قروچه خطرناک است؟
دندان قروچه اگر نادیده گرفته شود، میتواند پیامدهای جدی برای سلامت دهان و دندان داشته باشد. فشار مداوم ناشی از آن ممکن است موجب ساییدگی مینای دندان، ترکخوردگی یا حتی شکستگی دندانها شود. در موارد پیشرفتهتر، این عادت میتواند به بافت لثه آسیب زده و خطر تحلیل لثه و ازدستدادن دندانها را افزایش دهد.
چگونه از دندان قروچه پیشگیری کنم؟
اگرچه جلوگیری کامل از دندان قروچه ممکن نیست، اما میتوان با اقدامات مناسب از آسیبهای ناشی از آن پیشگیری کرد. یکی از مؤثرترین راهکارها استفاده از محافظ شبانه است که به کاهش فشار بر دندانها در هنگام خواب کمک میکند. البته استفاده نادرست یا غیربهداشتی از محافظ شبانه ممکن است به دندانها آسیب وارد کند. ازاینرو پیش از استفاده، مشاوره با دندانپزشک بسیار مهم است.
