فیکسچر ایمپلنت پایه اصلی ایمپلنت دندان است که داخل استخوان فک قرار میگیرد و نقش ریشه مصنوعی دندان را ایفا می‌کند. پس از کاشت، فیکسچر با استخوان فک یکپارچه شده و پایه‌ای محکم برای اتصال اباتمنت و روکش دندان ایجاد می‌کند. به همین دلیل کیفیت و انتخاب صحیح فیکسچر نقش مهمی در نتیجه نهایی درمان دارد. فیکسچرها از نظر طراحی، اندازه، محل قرارگیری و جنس با یکدیگر تفاوت دارند.
بسته به وضعیت استخوان فک، ممکن است از انواع آندوستئال، ساب‌پریوستئال یا زیگوماتیک استفاده شود. کاشت فیکسچر پس از بررسی وضعیت استخوان و لثه انجام میشود و پس از طی دوره ترمیم و اتصال به استخوان، مراحل نصب اباتمنت و روکش انجام میگیرد. در ادامه به بررسی دقیق‌تر فیکسچر، کاربرد آن، جنس‌های مختلف و مراحل کاشت آن می‌پردازیم.
فیکسچر ایمپلنت چیست؟
فیکسچر بخش پایه‌ای و اصلی سیستم ایمپلنت دندان است که در داخل استخوان فک قرار میگیرد و نقش ریشه مصنوعی دندان را ایفا می‌کند. این قطعه اغلب به شکل پیچ طراحی میشود تا پس از قرارگیری در استخوان، ثبات لازم را داشته باشد. پس از کاشت، استخوان اطراف فیکسچر به تدریج با سطح آن یکپارچه میشود که به آن فرآیند استئواینتگریشن گفته میشود. این مرحله، پایه اصلی ثبات ایمپلنت در بلند مدت است.
در انجام ایمپلنت، فیکسچر داخل استخوان قرار میگیرد. سپس اباتمنت به عنوان یک رابط روی آن قرار داده میشود و در نهایت روکش ایمپلنت روی اباتمنت نصب میشود. در نهایت باید به طور خلاصه گفت که فیکسچر همان بخشی است که در استخوان قرار میگیرد و پایه نگهدارنده بخش‌های بالاتر محسوب میشود.
کاربرد فیکسچر ایمپلنت چیست؟
مهم‌ترین کاربرد فیکسچر، ایجاد یک پایه ثابت برای جایگزینی دندان از دست‌رفته است. وجود این پایه باعث میشود دندان ایمپلنت شده برای قرار گرفتن در دهان، نیازمند چسب یا تکیه دادن به دندان‌های مجاور نباشد. همچنین در صورتی که محل قرارگیری فیکسچر به درستی انتخاب شود و اندازه و طراحی آن نیز به شکل اصولی انجام شود، می‌توان حتی از آن برای بازسازی چند دندان هم استفاده کرد. البته انتخاب فیکسچر فقط بر اساس اندازه دندان انجام نمی‌شود.
تراکم و حجم استخوان، محل قرارگیری ایمپلنت، وضعیت لثه، نیروهای جویدن، فاصله از عصب و سینوس و شرایط کلی دهان باید پیش از درمان بررسی شوند.
انواع فیکسچر ایمپلنت
فیکسچرها از نظر طراحی، قطر، طول، شکل، نوع اتصال و ویژگی‌های سطح با یکدیگر تفاوت دارند. مهم ترین دسته بندی فیکسچر، بر اساس محل قرارگیری و نوع ایمپلنت است که در ادامه به بررسی آن می‌پردازیم:
ایمپلنت ساب پریوستئال
فیکسچر در این مدل از ایمپلنت، روی سطح استخوان فک و زیر بافت پریوست قرار میگیرد. این روش بیشتر در شرایطی استفاده میشود که بیمار دچار تحلیل شدید استخوان فک شده و امکان استفاده از روش‌های معمول ایمپلنت یا بازسازی استخوان محدود، وجود نداشته باشد. مدل‌های جدید این ایمپلنت‌ها می‌توانند با استفاده از تصویربرداری سه‌بعدی و طراحی دیجیتال، متناسب با فرم استخوان بیمار ساخته شوند.
ایمپلنت آندوستئال
در ایمپلنت آندوستئال، فیکسچر ایمپلنت به صورت مستقیم داخل استخوان فک قرار میگیرد. به همین دلیل به آن ایمپلنت داخل استخوانی نیز گفته میشود. فیکسچر در این نوع ایمپلنت، به شکل استوانه‌ای یا مخروطی و شبیه ریشه دندان ساخته میشود و روی بدنه آن رزوه‌هایی وجود دارد که هنگام کاشت، اتصال محکمی در استخوان ایجاد می‌کنند. پس از قرارگیری فیکسچر در استخوان، به مرور استخوان در اطراف سطح آن شکل میگیرد و با فیکسچر یکپارچه میشود.
در صورتی که استخوان فک برای قرار دادن فیکسچر آندوستئال حجم یا تراکم کافی نداشته باشد، ممکن است پیش از کاشت یا هم‌زمان با آن به روش‌هایی مانند پیوند استخوان یا بازسازی استخوان نیاز باشد.
ایمپلنت زیگوماتیک
ایمپلنت زیگوماتیک نوعی ایمپلنت بلند است که برای تحلیل شدید استخوان فک بالا طراحی شده است. در این روش به جای تکیه بر استخوان آلوئولار، فیکسچر به استخوان گونه یا زایگوما متصل میشود. این روش برای افرادی استفاده میشود که استخوان فک بالایشان، حجم کافی برای ایمپلنت‌های معمولی ندارد. کاشت زیگوماتیک یک درمان تخصصی است که جراحی پیچیده‌تری نسبت به ایمپلنت معمولی بوده و به ارزیابی دقیق آناتومی فک و سینوس و اجرای حرفه‌ای نیاز دارد.
جنس فیکسچر ایمپلنت چیست؟
جنس فیکسچر باید با بافت‌های بدن سازگار باشد و از نظر استحکام و عملکرد مکانیکی برای شرایط درمان مناسب باشد. تیتانیوم و زیرکونیوم بهترین متریال برای ساخت فیکسچر محسوب می‌شوند. در ادامه به بررسی این فیکسچرها می‌پردازیم:
فیکسچر تیتانیومی
تیتانیوم رایج‌ترین ماده برای ساخت فیکسچرهای دندان است. این ماده استحکام مناسبی دارد و در برابر خوردگی مقاوم است. همچنین سازگاری بالایی با بدن دارد. سطح فیکسچر نیز میتواند با روش‌های مختلف آماده شود تا شرایط مناسبی برای تماس و یکپارچگی استخوان فراهم شود. فیکسچرهای تیتانیومی برای طیف گسترده‌ای از درمان‌های ایمپلنت استفاده می‌شوند.
فیکسچر زیرکونیوم
فیکسچر زیرکونیوم از زیرکونیا (اکسید زیرکونیوم) ساخته میشود و برخلاف فیکسچرهای تیتانیومی، یک ماده سرامیکی و غیرفلزی است. رنگ سفید و نزدیک به رنگ دندان، یکی از ویژگی‌های مهم آن محسوب میشود و به همین دلیل در نواحی جلویی فک که ظاهر لثه و دندان اهمیت بیشتری دارد، استفاده میشود.
فیکسچرهای زیرکونیومی به شکل یک‌تکه یا در برخی مواقع دو تکه طراحی می‌شوند و باید متناسب با شرایط استخوان و طرح درمان انتخاب شوند. زیرکونیا با بدن سازگاری مناسبی دارد و سطح آن میتواند امکان تماس و یکپارچگی با استخوان را فراهم کند.
مزایای فیکسچر ایمپلنت چیست؟
مهم ترین مزیت فیکسچر، ایجاد یک پایه ثابت در استخوان برای بازسازی دندان از دست‌رفته است. برخلاف بریج‌های معمولی، برای جایگزینی یک دندان با ایمپلنت، نیازی به تراش دندان‌های سالم مجاور نیست. همچنین در صورتی که فیکسچر به طور کامل با استخوان فک یکپارچه شود، میتواند ثبات و استحکام لازم برای تحمل نیروهای جویدن را فراهم کند. علاوه بر این فیکسچر ایمپلنت امکان استفاده در درمان‌های متنوعی را دارد؛ مانند جایگزینی یک دندان و حمایت از پروتزهای چندواحدی یا کامل. قرار گرفتن فیکسچر در استخوان به حفظ ساختار درمان و ایجاد اتصال پایدار میان استخوان و پروتز کمک می‌کند.
البته مزایای فیکسچر زمانی شامل حال شما خواهد شد که شرایط استخوان و لثه مناسب باشد، محل کاشت به درستی انتخاب شود و مراقبت‌های پس از درمان و نگهداری دوره‌ای رعایت شود. عواملی مانند بیماری‌های لثه، استعمال دخانیات و بهداشت ضعیف دهان می‌توانند باعث شوند که فیکسچر عملکرد خود را به درستی ارائه نکند.
مراحل و نحوه کاشت فیکسچر ایمپلنت
کاشت فیکسچر با بررسی دقیق وضعیت دهان و استخوان آغاز میشود. در مرحله اول، دندانپزشک با معاینه و تصویر برداری، حجم و کیفیت استخوان، موقعیت دندان‌های مجاور و ساختارهای حساس مانند عصب و سینوس را ارزیابی می‌کند. برای برخی از افراد لازم است که پیش از کاشت فیکسچر، درمان لثه یا افزایش حجم استخوان انجام شود. پس از تعیین محل مناسب، ناحیه موردنظر بی‌حس شده و جراح با ایجاد دسترسی مناسب، محل قرارگیری فیکسچر را در استخوان آماده می‌کند. سپس فیکسچر با اندازه و طراحی متناسب در محل قرار میگیرد. بسته به شرایط بیمار و نوع ایمپلنت، فیکسچر ممکن است در پایان جراحی زیر لثه پوشانده شود یا بخشی از اجزای آن در دهان قابل دسترسی باشد.
پس از جراحی، مرحله مهم یکپارچه شدن فیکسچر با استخوان آغاز میشود. مدت این مرحله برای همه افراد یکسان نیست و به عواملی مانند محل کاشت، کیفیت استخوان، شرایط ترمیم و نوع درمان بستگی دارد. در این دوره نباید بدون نظر دندانپزشک فشار غیرضروری به محل وارد شود. پس از ایجاد ثبات و یکپارچگی فیکسچر، اباتمنت روی آن قرار میگیرد و مراحل ساخت و نصب روکش انجام میشود.
جمع بندی
فیکسچر ایمپلنت پایه‌ای است که داخل استخوان فک قرار میگیرد و نقش ریشه مصنوعی دندان را دارد. بیشتر فیکسچرهای رایج از تیتانیوم ساخته می‌شوند؛ اما فیکسچرهای زیرکونیا نیز در برخی شرایط قابل استفاده هستند. نوع و طراحی فیکسچر باید بر اساس وضعیت استخوان، محل دندان، شرایط لثه و نیازهای پروتزی انتخاب شود. ایمپلنت آندوستئال رایج‌ترین نوع ایمپلنت است که در آن فیکسچر به صورت مستقیم داخل استخوان فک قرار میگیرد. در ایمپلنت ساب پریوستئال و زیگوماتیک، محل فیکسچر متفاوت خواهد بود.
در نهایت هم باید به این موضوع اشاره کرد که موفقیت کاشت فیکسچر فقط به کیفیت آن وابسته نیست و برنامه‌ریزی صحیح، تکنیک جراحی، سلامت بافت‌های اطراف ایمپلنت و مراقبت‌های پس از درمان، اهمیت بالایی دارند.
سوالات متداول
مرحله بعد از فیکسچر ایمپلنت چیست؟
پس از کاشت فیکسچر و طی شدن دوره جوشخوردن آن با استخوان، اباتمنت روی فیکسچر قرار میگیرد و در مرحله بعد، روکش ایمپلنت نصب میشود.
علت شل شدن فیکسچر ایمپلنت چیست؟
شل شدن فیکسچر میتواند به دلیل جوش نخوردن مناسب با استخوان، عفونت اطراف ایمپلنت، تحلیل استخوان یا وارد شدن فشار بیش از حد ایجاد شود و نیاز به بررسی دندانپزشک دارد.
