دندان قروچه یا بروکسیسم در کودکان یکی از مشکلات شایعی است که هرچند معمولا موقت و زودگذر است؛ اما میتواند نشانه مهمی از مسائل عمیقی مثل اضطراب، ناهماهنگیهای دندانی، دردهای جسمانی و… باشد. به همین دلیل توجه به موقع به آن نه تنها جلوی بروز عوارضی مثل آسیب دیدن مینای دندان، مفصل فکی و پایین آمدن کیفیت خواب را میگیرد، بلکه به شما کمک میکند تا با ریشهیابی سریع علت آن، از عمیقتر شدن مشکل پیشگیری کنید.
دندان قروچه کودکان در خواب معمولا در سنین 3 الی 10 سالگی اتفاق میافتد و اگر فشار وارده بر دندان خیلی زیاد باشد، ممکن است روی روند طبیعی رشد دندانهای اصلی تاثیر منفی بگذارد؛ اما اگر در زمان مناسب تشخیص داده شود، امکان کنترل آن فراهم است، پس نیازی به نگرانی نیست. در این نوشته از کلینیک دندانپزشکی دیان به بررسی علمی دندان قروچه کودکان در خواب میپردازیم و راههای کنترل و درمان آن را معرفی خواهیم کرد.
علت دندان قروچه کودکان در خواب چیست؟
دندان قروچه کودکان در خواب ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد، از عواملی فیزیکی گرفته تا احساسات و روان کودک همگی در این موضوع دخیل هستند. پس نمیتوان به طور قطع گفت هر کودکی که دندان قروچه میکند، مبتلا به اضطراب است یا حتما دچار درد مزمن و پنهانی است. خیر، برای تشخیص علت دندان قروچه باید مجموعهای از عوامل بررسی شوند. در ادامه به معرفی شایعترین علل این عارضه میپردازیم:
استرس یا اضطراب، یکی از دلایل اصل دندان قروچه کودکان
همانطور که پیشتر اشاره شد، استرس و اضطراب یکی از دلایل اصلی دندان قروچه کودکان در خواب است. این استرس ممکن است برآمده از نگرانیهای درسی، اضطراب جدایی از والدین، تغییراتی مثل تغییر محل زندگی و مدرسه یا تولد خواهر و برادر جدید باشد یا تنشهای درونی دیگری باعث به وجود آمدن آن شده باشد. معمولا کودکانی که در طول روز نیز علائم بیقراری از خود نشان میدهند بیشتر مستعد این نوع از دندان قروچه هستند. در این حالت فک کودک در خواب به صورت ناخودآگاه منقبض میشود تا فشار استرس را تخلیه کند و دندانها بر روی هم ساییده میگردند.
مالاکلوژن (Malocclusion) – عدم هماهنگی و تراز دندانها
یکی دیگر از دلایل پرتکرار دندان قروچه کودکان در خواب، نحوه قرارگیری فک و دندان آنها در این زمان است. اگر دندانهای کودک به درستی روی هم قرار نگیرند، فک برای اینکه بتواند جای مناسب را پیدا کند، در طول زمان خواب کودک فعالیت بیشتری خواهد کرد. در واقع اگر دندانهای کودک تراز نباشند، فک او به طور ناخودآگاه تلاش میکند تا شرایط مناسبی برای قرارگیری دندانها پیدا کند که همین تلاش باعث ایجاد فشار بیش از اندازه ساییده شدن دندانهای کودک میشود. این نوع از دندان قروچه بیشتر در کودکانی دیده میشود که درحال از دست دادن دندانهای شیری هستند و دندانهای دائمی آنها به تازگی درآمده اند.
پاسخ به درد
یکی از پاسخهای ناخودآگاه بدن ما به درد، فشردن دندانها روی هم است. در واقع بدن ما تلاش دارد تا از طریق این کار درد را کاهش دهد. پس یکی از دلایل دندان قروچه کودکان در خواب ممکن است وجود دردی نهفته در بدن آنها باشد. اگر کودک شما تنها در دورههای خاصی دچار این عارضه میشود و دندان قروچه او موقتی است، احتمال اینکه دلیل اصلی وجود چنین دردی باشد، بیشتر است.
بیشفعالی (ADHD)
تحقیقات حاکی از آن هستند که کودکان دچار بیشفعالی یا اختلالات مربوط به نقص توجه، بیشتر از کودمان دیگر در معرض ابتلا به بروکسیسم یا دندان قروچه قرار دارند. سطح بالای انرژی در این کودکان و فعالیت عصبی زیادی که دارند، سبب میشود حتی در زمان خواب هم انقباضات فکی بیشتری را تجربه کنند.
بیشتر بخوانید: شکستن کامپوزیت دندان بر اثر دندان قروچه
سایر شرایط پزشکی
علاوه بر مواردی که گفته شد، گاه وجود یک شرایط پزشکی خاص مثل آپنه (مشکل تنفسی در هنگام خواب) یا حتی رفلاکس معده ممکن است باعث بروز دندان قروچه در کودکان شود و همچنین کمبود برخی مواد معدنی یا مصرف بعضی از داروهای خاص نیز میتواند تاثیر منفی داشته باشد.
انواع دندان قروچه کودکان در خواب
دندان قروچه کودکان در خواب انواع مختلفی دارد. در واقع الگوی دندان قروچه در همه کودکان یکسان نیست و با هم متفاوت است. در ادامه به معرفی انواع دندان قروچه میپردازیم:
دندانقروچه مرکزی (Centric Bruxism)
اگر کودک شما در خواب دندانهایش را محکم روی هم فشار میدهد؛ اما آنها را روی هم نمیکشد، مبتلا به دندان قروچه مرکزی است. در حالت معمولا فشار زیادی به مفصل فکی و مینای دندان وارد میشود.
دندانقروچه جانبی (Eccentric Bruxism)
اگر وقتی کودکتان در خواب دندان قروچه میکند، شما صدای ساییده شدن دندانها روی هم را میشوید، احتمالا به این معنی است که کودک دندانها را روی هم میکشد و فشار نمیدهد. این حالت باعث حساسیت در دندانها و ساییش آنها خواهد شد.
دندانقروچه در بیداری
با اینکه دندان قروچه کودکان در خواب رایج تر است؛ اما برخی کودکان حتی در زمان بیداری نیز دندانهایشان را روی هم فشار میدهند. این رفتار میتواند دلایل متعددی مثل خستگی، اضطراب، تمرکز و… داشته باشد. دندان قروچه در بیداری معمولا نیمهآگاهانه صورت میگیرد و کاملا ناخودآگاه نیست و اگر جلوی آن گرفته نشود ممکن است به درد شدید در فک و اختلال مفصل گیجگاهی منجر گردد.
دندانقروچه شبانه
همانطور که گفته شد، دندان قروچه کودکان در خواب رایج تر از بیداری است و معمولا ناخودآگاه صورت میگیرد. در زمان خواب کودک هیچ کنترلی روی فک ندارد و حتی خودش متوجه نیست که دندانها روی هم ساییده میشوند. به همین دلیل این نوع بروکسیسم خطر بیشتری برای دندانها دارد؛ زیرا فشار آن چند برابر است.
علائم دندان قروچه در کودکان
گفتیم که کودک در زمان خواب به دندان قروچه خود آگاه نیست، پس چطور میتوانیم بفهمیم که آیا فرزندمان دچار این عارضه است یا خیر؟ در ادامه علائمی را بررسی میکنیم که به شما در تشخیص این حالت کمک میکنند:
- شنیده شدن صدای ساییدگی دندان در خواب
- احساس سر درد یا حس کردن درد در فک در زمان بیداری
- مشاهده ساییدگی در دندانها به طوری که دندان تخت به نظر برسد
- لبپریدگی دندان
- حساس شدن دندانها به سرما و گرما
- مشکلات خواب
- احساس درد در گوش بدون وجود دلیل خاص
- احساس درد در گردن و صورت در زمان بیداری
اگر متوجه شدید کودک شما دارای برخی از این علائم است، احتمال بروکسیسم بالاست و بهتر است به یک دندانپزشک متخصص مراجعه کنید.
معرفی بهترین دندانپزشک اطفال غرب تهران
عوارض دندان قروچه کودکان در خواب
دندان قروچه کودکان در خواب اگر موقت و گذرا باشد، معمولا مشکل خاصی ایجاد نمیکند؛ اما اگر به طور مستمر و شدید اتفاق بیفتد ممکن است با عوارض خاصی همراه شود. از جمله:
- شکستن یا ترک برداشتن دندان
- ساییده شدن مینای دندان
- افزایش احتمال پوسیدگی دندان
- حساس شدن دندانها نسبت به سرما و گرما
- ایجاد مشکلات مفصل گیجگاهی (TMJ)
- ایجاد مشکل در رشد طبیعی فک کودکان
- کاهش کیفیت خواب و خستگی دائمی
- آسیب دیدن دندانهای تازه درآمده
روشهای درمان دندان قروچه کودکان در خواب
تا اینجا فهمیدیم که دندان قروچه کودکان در خواب دلایل و انواع مختلفی دارد، پس بدیهی است که درمان آن نیز بسته به علت اصلی، ممکن است متفاوت باشد. دندانپزشک متخصص معمولا پس از اولین مراجعه احتمال وجود علل جسمی مثل عدم توازن دندانها را بررسی میکند و اگر متوجه شود که دلیل جسمیای وجود ندارد، پرونده کودک را به روانشناس یا متخصص کودک ارجاع خواهد داد؛ اما اگر دلیل جسمی باشد، روشهای درمانی مختلفی را ممکن است در پیش بگیرد. از جمله:
- توصیه به استفاده از محافظ دندان یا نایت گارد: محافظ دندان یک وسیله پلاستیکی است که در هنگام خواب روی دندانها قرار میگیرد تا از سایش آنها جلوگیری کند. اگر کودک شما در سن رشد باشد، معمولا دندانپزشک برای او یک نایت گارد نرم تجویز میکند.
- اصلاح عدم توازن دندانها: اگر کودک به مالاکلوژن شدید مبتلا باشد، باید در زمان مناسب ارتودنسی برایش انجام شود.
- از بین بردن عامل درد: گفتیم که گاهی علت دندان قروچه کودکان در خواب وجود درد در دندانها است، اگر چنین علتی وجود داشته باشد، دندانپزشک در اولین مرحله درصدد رفع آن بر خواهد آمد.
- اصلاح عادت: در آخر باید به خاطر داشته باشید که دندان قروچه یک نوع رفتار از روی عادت است که نیازمند اصلاح و جایگزین شدن با عادات رفتاری سالم میباشد.
بیشتر بخوانید: ارتودنسی دندان نیش
درمان خانگی دندان قروچه کودکان در خواب
به غیر از درمانهای پزشکی و حرفهای دندان قروچه کودکان در خواب، برخی اقدامات سادهتر نیز که والدین میتوانند انجام دهند، به کاهش شدن دندان قروچه و کنترل وضعیت کمک میکند. اقداماتی مثل:
- تلاش برای درک ریشه استرس کودک و کاهش آن: اینکه بفهمیم چه چیزی باعث استرس کودکمان شده است کمک میکند تا اقدامات لازم را بهتر انجام دهیم. همچنین راهکارهایی مثل داستان گفتن قبل از خواب و ایجاد صمیمیت بیشتر نیز موثر هستند.
- ایجاد یک روتین خواب منظم برای کودک: اگر کودک خواب کافی و با کیفیتی داشته باشد، تحریکپذیری عصبی او کاهش مییابد.
- کاهش مصرف شیرینی جات و تنقلات غیر مفید: شیرینی، شکلات و کافئین میتوانند دندان قروچه کودکان در خواب را تشدید کنند.
- استفاده از کمپرس گرم روی موضع: استفاده از یک حوله یا کمپرس گرم روی فک به ریلکس شدن آن کمک میکند.
جمعبندی
دندان قروچه کودکان در خواب یک مشکل شایع است که ممکن است دلایل متعددی داشته باشد. استرس، وجود دردهای نهفته جسمی یا حتی ناهماهنگی و عدم توازن دندانها میتوانند روی بروز این عارضه تاثیرگذار باشند؛ اما جای نگرانی نیست زیرا اگر به موقع متوجه این مشکل شوید و به متخصص مراجعه نمایید، امکان کنترل و کاهش آن وجود دارد.
ما در این مقاله انواع دندان قروچه را از نظر علمی بررسی کردیم و راهکارهای درمان خانگی و تخصصی را برشمردیم تا به شما در تشخیص و شروع مسیر درمان کمک کنیم. فراموش نکنید که دندان قروچه معمولا یک مشکل موقتی است که با پیگیری درست و تخصصی رفع خواهد شد و در این صورت عوارض جدی و خطرناکی به دنبال نخواهد داشت.
علت دندان قروچه کودکان در خواب چیست؟
دندان قروچه در خواب کودکان معمولاً به دلایلی مانند استرس و اضطراب، رشد دندانها، ناهماهنگی فک و دندانها، بیشفعالی، اختلالات خواب مانند وقفه تنفسی، رفلاکس معده، کمبود برخی ویتامینها و مواد معدنی و در موارد نادر مشکلات پزشکی یا وجود انگلهای گوارشی رخ میدهد.
آیا دندان قروچه در کودکان خطرناک است؟
در بیشتر کودکان، دندان قروچه خفیف و بیخطر است و به مرور زمان از بین میرود. اما اگر شدید و مداوم باشد، میتواند باعث ساییدگی و شکستگی دندانها، درد فک، حساسیت دندانی، آسیب لثه و اختلال در رشد صحیح فک شود.
راههای درمان دندان قروچه کودکان چیست؟
درمان دندان قروچه به علت آن بستگی دارد. کاهش استرس کودک، ایجاد روتین خواب منظم، اصلاح عادات خواب، درمان ناهماهنگی دندانها با ارتودنسی، و در برخی موارد استفاده از نایت گارد (گارد دندان) از روشهای رایج درمان هستند.
آیا میتوان دندان قروچه کودک را در خانه کنترل یا پیشگیری کرد؟
بله، اقدامات خانگی میتوانند نقش مهمی در کاهش دندان قروچه داشته باشند. ایجاد محیط خواب آرام، جلوگیری از مصرف خوراکیهای کافئیندار، ماساژ ملایم عضلات فک قبل از خواب، کاهش اضطراب کودک و توجه به تغذیه سالم و متعادل از جمله راهکارهای مؤثر خانگی هستند.
دندان قروچه انگلی چیست و آیا واقعاً به انگل رودهای مرتبط است؟
دندان قروچه انگلی به باوری رایج اشاره دارد که طبق آن، دندان قروچه کودک به وجود انگلهای گوارشی نسبت داده میشود. برخی انگلهای رودهای میتوانند باعث بیقراری، خارش مقعد، اختلال خواب و تحریک سیستم عصبی شوند که بهصورت غیرمستقیم ممکن است با دندان قروچه همراه باشد.
