دندان شیری (Deciduous Teeth) نخستین مجموعه دندانهایی هستند که در دوران نوزادی ظاهر میشوند. این دندانها معمولاً از سن ۶ ماهگی شروع به رویش میکنند و تا سن ۳ سالگی کامل میشوند. در مجموع ۲۰ دندان شیری وجود دارد؛ ۱۰ عدد در فک بالا و ۱۰ عدد در فک پایین. برخلاف باور برخی افراد، دندانهای شیری دارای ریشههای کامل هستند که در زمان رویش دندان دائمی، به تدریج تحلیل میروند تا دندان شیری لق شده و بیفتد.
دندان شیری از چند سالگی میافتد؟
معمولاً دندانهای شیری از سن ۶ سالگی شروع به افتادن میکنند و این فرآیند تا حدود ۱۲ سالگی ادامه دارد. نخستین دندانهایی که میافتند، دندانهای پیشین (جلویی) هستند و سپس بهتدریج دندانهای عقبتر نیز میافتند تا جای خود را به دندانهای دائمی بدهند. البته زمان افتادن دندان میتواند در کودکان مختلف کمی متفاوت باشد.
تفاوت دندان شیری و دندان اصلی
دندانهای شیری از نظر ساختار کوچکتر و نازکتر از دندانهای دائمی هستند. مینا و عاج آنها نازکتر است و به همین دلیل سریعتر دچار پوسیدگی میشوند. همچنین ریشههای آنها کوتاهتر و تحلیلپذیرترند تا در زمان رویش دندان دائمی، بتوانند راحتتر بیفتند. دندانهای اصلی (دائمی) در عمق بیشتری از فک قرار دارند، ریشههای بلندتری دارند و تا پایان عمر باید حفظ شوند.
اهمیت دندان شیری در رشد کودک
وجود دندانهای شیری برای جویدن مناسب، تکلم صحیح و رشد فک و صورت ضروری است. آنها همچنین فضای مناسب را برای رویش دندانهای دائمی فراهم میکنند. از دست دادن زودهنگام دندان شیری ممکن است باعث کاهش فضا و رشد نامناسب دندان دائمی شود. همچنین سلامت روانی و اجتماعی کودک نیز تحت تأثیر ظاهر دندانها قرار دارد.
زمان رویش و افتادن دندانهای شیری
دندانهای شیری از حدود ۶ ماهگی ظاهر میشوند و تا حدود ۳ سالگی کامل میشوند. این دندانها از سن ۶ سالگی به بعد شروع به افتادن میکنند و فرآیند جایگزینی آنها تا حدود ۱۲ سالگی ادامه دارد.
مشکلات افتادن زود یا دیر دندان شیری
اگر دندان شیری خیلی زودتر از موعد بیفتد، ممکن است دندانهای اطراف جابهجا شده و فضای لازم برای دندان دائمی بسته شود. این موضوع در آینده نیاز به درمان ارتودنسی ایجاد میکند. در مقابل، اگر دندان شیری خیلی دیر بیفتد، ممکن است به رشد دندان دائمی زیرین آسیب وارد کند یا سبب کج شدن آن شود.
بهترین روش برای کشیدن دندان شیری در خانه
- مطمئن شوید دندان آماده افتادن است
- کودک را آرام و مطمئن کنید
- دستها را با آب و صابون بشویید
- از گاز استریل یا دستمال تمیز استفاده کنید
- دندان را به آرامی به جلو و عقب تکان دهید
- محل دندان را با گاز استریل فشار دهید
- از آبنمک یا دهانشویه استفاده کنید
- در صورت درد یا تورم به دندانپزشک مراجعه کنید
اگر دندان شیری نیفتد چه باید کرد؟
در برخی موارد، دندان شیری حتی با رسیدن به سن افتادن، همچنان در دهان باقی میماند. این وضعیت ممکن است به دلیل نبود جوانه دندان دائمی، رویش نادرست دندان دائمی یا چسبندگی ریشه دندان شیری باشد. در چنین شرایطی باید عکس رادیوگرافی گرفته شود تا وضعیت دندان بررسی شود. گاهی نیاز به کشیدن دندان شیری توسط بهترین دندانپزشک اطفال غرب تهران وجود دارد تا مسیر رشد دندان دائمی باز شود.
پوسیدگی و عفونت دندان شیری
پوسیدگی دندان شیری بسیار شایع است، زیرا مینای آن نازکتر و آسیبپذیرتر است. همچنین استفاده زیاد از شیشه شیر و خوردنیهای شیرین در سنین پایین این مشکل را تشدید میکند. پوسیدگی درماننشده میتواند به پالپ (مغز دندان) برسد، عفونت ایجاد کند و حتی به دندان دائمی زیرین آسیب برساند. درمانها شامل پر کردن، پالپوتومی (برداشتن بخشی از پالپ)، روکش فلزی (SSC) یا در نهایت کشیدن دندان است.
دندان شیری و سلولهای بنیادی
پالپ دندانهای شیری حاوی نوعی سلول بنیادی با عنوان SHED (Stem cells from Human Exfoliated Deciduous teeth) است. این سلولها میتوانند در درمان بیماریهایی مانند پارکینسون، آسیبهای نخاعی، بیماریهای استخوانی، و حتی برخی بیماریهای ایمنی و التهابی استفاده شوند. برخی بانکهای سلول بنیادی، خدمات استخراج و نگهداری این سلولها از دندانهای شیری را ارائه میدهند. این فرآیند ساده، بدون درد و بدون نیاز به عمل جراحی است.
بهداشت و مراقبت از دندان شیری
تمیز کردن دندانها باید از زمان رویش اولین دندان آغاز شود. در ابتدا میتوان با پارچه نرم یا مسواک انگشتی بدون خمیردندان این کار را انجام داد. از حدود ۲ سالگی به بعد استفاده از خمیردندان مخصوص کودکان حاوی فلوراید و مسواک نرم توصیه میشود. همچنین باید از مصرف زیاد قند، شیرینیجات، نوشیدنیهای شیرین، و استفاده از شیشه شیر قبل از خواب اجتناب کرد. معاینات منظم دندانپزشکی از یکسالگی باید آغاز شود و هر شش ماه یکبار تکرار گردد.
مراقبتهای پس از افتادن دندان شیری
افتادن دندان شیری معمولاً بدون درد است، اما در صورت لق شدن زیاد یا وجود درد، بهتر است با مشورت دندانپزشک دندان را خارج کرد. نباید با فشار یا ابزار دندان را کشید. در صورتی که خونریزی اندک وجود داشته باشد، گاز استریل یا پارچه تمیز روی محل قرار داده شود. در صورتی که دندان دائمی رشد نکرد یا دندان شیری نیفتاد، لازم است بررسیهای تخصصی انجام شود.
توصیه پایانی
دندانهای شیری نقش حیاتی در رشد جسمی، روانی و دندانی کودک دارند. با مراقبت صحیح و مراجعه منظم به دندانپزشک میتوان از بسیاری از مشکلات و هزینههای درمانی در آینده جلوگیری کرد. همچنین نگهداری علمی دندانهای شیری میتواند راهی برای استفاده از سلولهای بنیادی ارزشمند آنها در آینده باشد.
چه زمانی باید دندان شیری کشیده شود؟
دندان شیری باید زمانی کشیده شود که دندان دائمی زیر آن در حال رشد است و دندان شیری به طور طبیعی نمیافتد. در این صورت، دندانپزشک ممکن است اقدام به کشیدن دندان شیری کند تا دندان دائمی بتواند بهطور طبیعی رشد کند.
آیا پوسیدگی دندان شیری میتواند به دندان دائمی آسیب بزند؟
بله، پوسیدگی دندان شیری میتواند به پالپ دندان آسیب رسانده و منجر به عفونت شود که این عفونت ممکن است به دندان دائمی زیرین آسیب وارد کند. درمان سریع پوسیدگی و معاینات منظم دندانپزشکی برای پیشگیری از مشکلات آینده ضروری است.
