آفت دهان، زخم کوچکی است که در بخشهای مختلفی از دهان مانند لثهها، لبها، زبان، داخل گونهها و سقف دهان ظاهر میشود و اغلب با درد و ناراحتی همراه است. عوامل مختلفی مانند خراش، تغییرات هورمونی، فشارهای روحی میتواند باعث بروز این مشکل شود. اکثرا، آفت دهان خود به خود بدون نیاز دارویی برطرف میشود اما برخی اوقات میزان درد و ناراحتی در فرد زیاد و نیازمند اقدام دارویی است.
در این مقاله از کلینیک دندانپزشکی دیان به بررسی درمانهای سریع آفت خانگی به روش دارویی و خانگی و روشهای پیشگیری از بروز آفت دهان میپردازیم.
آفت دهان چیست؟
آفت دهان نوعی زخم سطحی و دردناک است که به شکلهای دایرهای یا بیضی با مرکزی سفید یا زرد و لبههای قرمزرنگ، در قسمتهایی از دهان مانند لثه، داخل گونهها یا روی زبان دیده میشود. وجود این ضایعه میتواند روند غذاخوردن و نوشیدن را برای فرد دشوار کند.
آفت در همه سنین دیده میشود؛ اما پس از بلوغ، شیوع بیشتری دارد. حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد افراد با این مشکل بهصورت مکرر درگیر هستند، درحالیکه دیگران سالیانه تنها یک الی ۲ بار آن را تجربه میکنند.
تفاوت آفت دهان با تبخال چیست؟
آفت دهان و تبخال هر دو از مشکلات شایع دهانی هستند، اما تفاوتهایی در محل ایجاد، ظاهر و عامل بهوجودآورنده دارند. فرق آفت و تبخال به شرح زیر است:
- آفتها در بخشهای داخلی دهان مانند سطح درونی گونهها، زیر زبان و داخل لب دیده میشوند، درحالیکه تبخالها بیشتر در نواحی بیرونی مثل لبها هستند.
- آفت دهانی در نواحی داخل دهان و تبخال بیشتر روی لثه و سقف دهان دیده میشود.
- زخمهای ناشی از آفت، گرد یا بیضی با مرکزی سفید یا زرد و حاشیهای قرمز هستند، ولی تبخال به شکل تاولهای ریز پر از مایع دیده میشود که بهصورت خوشهای ظاهر شده و پس از ترکیدن، منجر به زخم و پوستریزی میشوند.
- دلیل مشخصی برای بروز آفت دهان وجود ندارد. اما وجود ویروس هرپس سیمپلکس باعث بروز تبخال میشود.
- آفت دهان قابلیت سرایت ندارد، اما تبخال میتواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود.
| ویژگیها | آفت دهان | تبخال دهان |
|---|---|---|
| محل بروز عارضه | داخل دهان (سطح درونی گونه، داخل لب، زیر زبان) | خارج دهان (لبها، اطراف دهان)، گاهی لثه و سقف دهان |
| نوع ناحیه درگیر | نواحی نرم و مرطوب دهان | نواحی سفت و ضخیم مثل لثه و سقف دهان |
| ظاهر زخم | زخم گرد یا بیضی، با مرکز سفید یا زرد و حاشیه قرمز | تاولهای ریز خوشهای، پر از مایع، ترکیده و زخمدار |
| عامل ایجاد | ناشناخته (عوامل زمینهای مثل استرس، کمبود ویتامین) | ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۱ |
| قابلیت سرایت | ندارد | دارد (از طریق تماس مستقیم یا استفاده از وسایل مشترک) |
| دورهی بهبودی | ۷ تا ۱۰ روز | ۷ تا ۱۴ روز |
| علائم همراه | درد موضعی هنگام غذا خوردن یا صحبت کردن | سوزش، خارش، درد عمومی و تب احتمالی |
انواع آفت دهان
برای بررسی انواع آفت دهان، میتوان آنها را در سه دسته بندی کلی قرار داد. این سه نوع آفت دهان به شرح زیر است:
انواع مختلفی از آفتهای دهانی وجود دارند که اغلب در ۳ گروه اصلی آفتهای جزئی، آفتهای ماژور و نوع هرپتی فرم طبقهبندی میشوند:
1.آفت دهانی کوچک
زخمهای جزئی رایجترین نوع آفت دهان هستند و اغلب بهصورت ضایعاتی کوچک با شکل بیضی و حاشیهای قرمز در سطح دهان ظاهر میشوند. این نوع آفت اغلب طی یک تا ۲ هفته بدون برجایگذاشتن رد یا جای زخم، به طور کامل ترمیم میشود.
2.آفت دهانی بزرگ
زخمهای ماژور یکی دیگر از انواع آفتهای دهانی هستند که بهصورت ضایعات گرد با حاشیههای نامنظم دیده میشوند. این نوع زخمها اغلب درد زیادی به همراه دارند و فرایند درمان آنها ممکن است تا ۶ هفته ادامه یابد. در بسیاری از موارد، اثر این زخمها پس از بهبودی، روی بافت دهان باقی میماند.
3.آفت دهانی هرپتی فرم
زخمهای هرپتی فرم از انواع نادر آفتهای دهانی هستند که بیشتر در سنین بالا و دوران سالمندی ظاهر میشوند. این ضایعات ابتدا به شکل مجموعهای از ۱۰ تا ۱۰۰ زخم کوچک بروز میکنند که بهتدریج با یکدیگر ترکیب شده و یک زخم بزرگ را شکل میدهند. این نوع آفت، اغلب در فاصله زمانی یک تا ۲ هفته به طور کامل بهبود مییابد و اثری از زخم روی بافت دهان باقی نمیگذارد.
درمان سریع آفت دهان کودک
آفت دهان در کودکان یکی از مشکلات شایع است که میتواند باعث ناراحتی و درد در نواحی مختلف دهان شود. این زخمهای کوچک و دردناک معمولاً در داخل گونهها، لثهها یا زبان ظاهر میشوند و میتوانند باعث مشکلاتی مانند درد هنگام خوردن یا نوشیدن، کاهش اشتها و تحریکپذیری شوند.
درمان آفت دهان در کودکان معمولاً شامل استفاده از داروهای تسکیندهنده درد مانند ژلهای بیحسکننده یا شربتهای مخصوص است. در برخی موارد، پزشک ممکن است داروهای ضدالتهابی یا آنتیبیوتیک تجویز کند. همچنین، رعایت بهداشت دهان و دهانشویههای ملایم به کاهش درد و سرعت بهبودی کمک میکند. اگر آفت دهان کودک با علائم شدید یا طولانی مدت همراه باشد، بهتر است به پزشک مراجعه شود تا از عفونت یا مشکلات دیگر جلوگیری گردد.
نشانه های آفت دهان کودک
- زخمهای سفید یا زرد با حاشیه قرمز در داخل دهان، لثهها یا زبان.
- درد یا حساسیت در ناحیه آسیبدیده، که ممکن است هنگام خوردن یا نوشیدن تشدید شود.
- کاهش اشتها به دلیل درد هنگام خوردن یا نوشیدن.
- تب یا احساس ناخوشایندی که میتواند در برخی موارد همراه با زخمها باشد.
- ایجاد تحریکپذیری یا بیقراری در کودک به دلیل درد و ناراحتی ناشی از آفت دهان.
- تورم یا التهاب در نواحی اطراف زخمها.
علائم آفت دهان چیست؟
علائم آفت دهان اغلب بهصورت زخمهای سطحی، گرد و دردناک ظاهر میشود که مرکز آن به رنگ سفید یا زرد بوده و با لبهای قرمزرنگ احاطه شده است. اغلب این زخمها کوچک هستند و اندازهای در حدود ۶ میلیمتر دارند، بااینحال گاهی میتوانند بزرگتر و عمیقتر نیز باشند. بیشتر افراد یک تا ۲ روز قبل از بروز زخمها، احساس سوزش یا گزگز در محل مبتلا دارند. درد و ناراحتی در 3 تا 4 روز نخست به بیشترین حد خود میرسد و پس از آن به تدریج از شدت علائم کاسته میشود.
زخمهای سطحی و دردناک
مرکز زخم سفید یا زرد رنگ
زخمهای کوچک 6 میلی متر
احساس سوزش و گزگز
درد در ناحیه تا 3 روز اول
چه عواملی باعث بروز آفت دهان میشود؟
علت دقیق بروز آفت دهان هنوز به طور قطعی مشخص نشده است، اما برخی شرایط خاص و مشکلات جسمی یا محیطی میتوانند احتمال ابتلا به آن را بیشتر کنند. در ادامه با دلایل رایج ایجاد این نوع زخمهای دهانی آشنا خواهید شد.
عوامل داخلی بروز آفت دهان
عوامل داخلی مؤثر در ایجاد آفت دهان عبارتند از:
- استرس: قرارگرفتن در شرایط پراسترس، بهویژه در زمانهایی مانند فصل امتحانات، میتواند زمینهساز بروز زخمهای آفتی باشد. دانشجویان در دورههای پرتنش بیشتر مستعد ابتلا هستند.
- تغییرات هورمونی: نوسانات هورمونی در دوران قاعدگی، بارداری و یائسگی از عواملی هستند که در برخی خانمها موجب بروز آفت دهان میشوند.
- بیماریهای رودهای: شرایط التهابی مرتبط با روده مانند بیماری کرون و کولیت میتوانند احتمال ابتلا به زخمهای دهانی را افزایش دهند.
- ضعف سیستم ایمنی: تضعیف عملکرد سیستم ایمنی بدن به دنبال بیماری یا ابتلا به اختلالات سرکوبکنندهای مانند HIV ممکن است زمینهساز بروز آفت دهانی شود.
- کمبود ویتامین و مواد معدنی: بسیاری از مبتلایان به زخمهای آفتی دچار کمبودهایی نظیر اسیدفولیک، آهن و ویتامین B12 هستند که مصرف مکملهای مربوطه در کاهش علائم و بهبود آنها مؤثر واقع میشود.
عوامل خارجی بروز آفت دهان
آسیب به بافت داخلی دهان، مانند ضربههای ناشی از فعالیتهای ورزشی یا گازگرفتن ناخواسته گونه، لب یا زبان، از موارد رایج ابتلا به آفت دهان هستند. همچنین استفاده از ابزارهای ارتودنسی و تماس دندان شکسته با بافت نرم دهان نیز نقش مهمی در بروز آفت دارند. علاوهبرآن، مصرف غذاها و نوشیدنیهای بسیار داغ نیز میتواند باعث تحریک و ایجاد زخمهای آفتی شود.
در کنار این عوامل، برخی ترکیبات شیمیایی خاص نیز در شکلگیری آفت دهان نقش دارند. یکی از این مواد، تنباکوی جویدنی است که موجب تحریک بافتهای دهانی میشود. همچنین وجود ماده سدیم لوریل سولفات در برخی خمیردندانها منجر به زخمهای آفتی دهان خواهد شد.
درمان آفت دهان چگونه است؟
آفت دهان در بیشتر موارد بیخطر است، اما همین زخمهای کوچک میتوانند ناراحتی زیادی ایجاد کنند و فعالیتهای روزمره مثل خوردن غذاهای دلخواه، نوشیدن بدون درد، نواختن ساز یا حتی بوسیدن را دشوار کنند. خوشبختانه بیشتر آفتهای دهانی در مدت حدود ۲ هفته خودبهخود بهبود مییابند.
در طول این دوره، استفاده از داروهای بدون نیاز به نسخه و برخی روشهای درمان خانگی آفت دهان میتواند به کاهش درد و سرعتبخشیدن به روند درمان کمک کند. بااینحال، اگر علائم زخمهای دهان بیش از 3 هفته ادامه پیدا کند، باید به پزشک مراجعه کنید؛ زیرا این عارضه شاید نشانه یک مشکل زمینهای باشد که نیاز به بررسی تخصصی دارد. در ادامه این مقاله از کلینیک دیان، روشهای درمان خانگی و درمان دارویی آفت دهان را شرح خواهیم داد.
درمان آفت دهان با دیفن هیدرامین
اگر به دنبال راهی ساده و سریع برای تسکین درد آفت و برفک دهان هستید، شربت دیفنهیدرامین میتواند یک گزینه موثر باشد. برای استفاده، کافی است مقدار کمی از شربت را در دهان بچرخانید و آن را به تمام نواحی آسیبدیده برسانید. این عمل را برای حدود 30 ثانیه ادامه دهید و سپس شربت را بیرون بریزید. با این روش، دارو به طور مستقیم با زخمها تماس پیدا کرده و اثرات تسکیندهنده خود را به سرعت اعمال میکند.
موثرترین راهکارهای درمان خانگی آفت دهان
در بسیاری از مواقع، زخمهای آفتی دهان بدون نیاز به مداخله خاصی بهتدریج برطرف میشود. بااینوجود، استفاده از روشهای ساده خانگی میتواند موجب تسریع بهبودی و کاهش التهاب ناشی از آن شود. آشنایی با این راهکارهای طبیعی به افراد کمک میکند تا دوران نقاهت کوتاهتری داشته باشند و درد کمتری را تجربه کنند. در ادامه به معرفی چند راهحل مؤثر برای درمان خانگی آفت دهان خواهیم پرداخت.
1.درمان خانگی آفت دهان با نمک
استفاده از آبنمک یکی از راههای ساده و مؤثر برای درمان آفت دهان است. این محلول، خاصیت ضدعفونیکنندگی دارد و روند بهبودی زخمهای آفتی را سرعت میبخشد. بااینحال، تماس آبنمک با ناحیه آسیبدیده ممکن است موجب احساس سوزش شود.
2.درمان خانگی آفت دهان با دهانشویه
دهانشویهها به دلیل خاصیتهای ضدالتهابی، ضدعفونیکننده و تسکیندهنده، بهعنوان یکی از روشهای مؤثر در درمان آفتهای دهانی مورد استفاده قرار میگیرند. از علل تأثیرات مثبت دهانشویه در درمان آفت دندان به شرح زیر است:
- کاهش التهاب و تورم: ترکیبات ضدالتهابی موجود در بسیاری از دهانشویهها باعث کمشدن التهاب اطراف زخمهای ناشی از آفت میشود.
- ضدعفونی و جلوگیری از عفونتهای ثانویه: با کاهش میزان باکتریها و میکروبهای دهانی، این نوع دهانشویهها مانع بروز عفونتهای جانبی شده و روند درمان را سرعت میبخشند.
- کاهش درد: برخی دهانشویهها دارای مواد بیحسکننده هستند که به کاهش احساس درد ناشی از آفتهای دهان کمک میکنند.
3.درمان آفت دهان با روغن نارگیل
روغن نارگیل به دلیل دارابودن اسید لوریک و خاصیت ضدمیکروبی قوی، تأثیر چشمگیری در درمان سریع آفتهای دهانی دارد و از گسترش آن نیز جلوگیری میکند. برای رفع این مشکل، میتوان هر روز مقدار مشخصی از روغن نارگیل را روی محل زخم قرار داد تا روند بهبود تسریع یابد.
4.درمان خانگی آفت دهان با جوش شیرین
استفاده از خمیر تهیهشده از جوششیرین یکی از روشهای درمانی برای آفت دهان است. برای تهیه این خمیر، مقدار مناسبی جوششیرین را با آب مخلوط کنید تا حالت خمیری به خود بگیرد. پس از آمادهسازی، این خمیر را مستقیم بر روی ناحیه زخم قرار دهید.
بهترین دارو برای درمان آفت دهان کدام است؟
برای تسریع در درمان آفتهای دهانی، علاوه بر روشهای خانگی، میتوان از داروهای گیاهی و شیمیایی نیز استفاده کرد. این نوع درمان شامل مصرف داروهای موضعی، انواع دهانشویه و در موارد شدید، استفاده از داروهای خوراکی میشود. در ادامه، هر یک از این داروها به طور دقیق معرفی خواهند شد.
ژل موضعی
برای درمان موضعی آفت دهان از داروهای مختلفی استفاده میشود که هر یک نقش مشخصی در کاهش علائم دارند. این داروها شامل گزینههای زیر هستند:
- ژلهای بیحسکننده مانند بنزوکائین و لیدوکائین که برای کمکردن درد ناشی از آفتهای زبان و دهان کاربرد دارند.
- ژل کورکومین که در درمان موارد خفیف آفت دهانی مؤثر است.
- ژلها یا کرمهای ضدالتهاب مانند هیدروکورتیزون که به کاهش التهاب و درد زخمهای دهان کمک میکنند.
دهان شویه دارویی
دهانشویهها به دو دسته درمانی و بهداشتی تقسیم میشوند. دهانشویههای درمانی برای بهبود آفت دهان، التهاب یا تحلیل لثه، خشکی دهان و تجمع پلاک کاربرد دارند و توانایی کاهش طولانیمدت باکتریهای مضر دهانی را دارند. در مقابل، دهانشویههای بهداشتی به طور موقت بوی نامطلوب دهان را از بین میبرند و طعم خوشایندی در محیط دهان باقی میگذارند، اما نباید بهعنوان جایگزین مسواک و نخ دندان استفاده شوند.
بهکارگیری دهانشویههای درمانی برای آفت دهان باید تحتنظر دندانپزشک باشد، زیرا استفاده بیش از حد برخی محصولات ممکن است عوارضی مانند سوزش، خشکی دهان و تغییر رنگ دندانها ایجاد کند. همچنین مصرف بیرویه دهانشویههای آنتیباکتریال باعث نابودی باکتریهای مفید و مضر به طور همزمان میشود؛ به همین دلیل نظارت تخصصی در استفاده از این نوع دهانشویهها ضروری است.
چه زمانی برای درمان آفت دهانی به پزشک مراجعه کنیم؟
هر فردی ممکن است دچار زخمهای آفتی شود، اما در صورت مشاهده شرایط زیر، بهتر است به پزشک مراجعه کنید:
- زخمهای دهانی که بیش از 3 هفته ادامه داشته باشند.
- در مواردی که آفتهای دهانی همراه با تب هستند، احتمال دارد زخمها دچار عفونت شده باشند یا مشکل جدیتری در بدن وجود داشته باشد؛ در این شرایط مشورت با پزشک ضروری است.
- درصورتیکه کودک به زخم کانکر یا آفت دهان کودکان مبتلا شده و نتواند بهدرستی غذا بخورد، مراجعه به پزشک برای درمان مناسب لازم است.
- افرادی که بیش از ۲ تا ۳ بار در سال دچار آفت دهانی میشوند نیز باید برای بررسی علت و دریافت درمان، با پزشک مشورت کنند.
- اگر زخمهای آفتی به شکل غیرطبیعی و مکرر ظاهر شوند یا با استفاده از درمانهای خانگی بهبود نیابند، نیاز به بررسی تخصصی و درمان توسط متخصص وجود دارد.
- ظاهر شدن زخمهای جدید پیش از بهبود زخمهای قبلی
- زخمهایی که نواحی بیرونی لبها را درگیر کنند.
- وجود زخمهای غیرمعمول بزرگ
- زخمهایی که بدون درد باشند.
- ابتلا به اسهال در کنار زخمهای دهانی
روشهای پیشگیری از آفت دهان
بروز آفت دهان اغلب همراه با ناراحتی و درد است، اما با رعایت چند اقدام ساده پیشگیرانه میتوان از ایجاد یا شدت یافتن آن جلوگیری کرد. در ادامه، روشهایی برای پیشگیری از زخمهای آفتی دهان معرفی شدهاند.
1.رعایت بهداشت دهان و دندان
رعایت بهداشت دهان و دندان نقش مهمی در جلوگیری از ابتلا به بیماریهای دهان، دندان و لثه دارد و به تسریع روند درمان آفتهای دهانی کمک میکند. برای حفظ سلامت دهان، بهتر است دندانها را روزانه ۲ بار با مسواکی نرم تمیز کنید تا به بافتهای حساس و نواحی زخمی آسیبی وارد نشود.
2.تغذیه مناسب
شناخت مواد غذایی که باعث تشدید آفت دهان میشوند و پرهیز از مصرف آنها در دوران بیماری، تأثیر بسزایی در تسریع بهبودی دارد. از جمله این مواد غذایی عبارتند از:
- غذاهای تند: مصرف غذاهای تند مانند فلفل و ادویهجات تند میتواند زخمهای دهانی را تحریک کرده و موجب افزایش درد و التهاب شود.
- غذاهای اسیدی: مواد غذایی اسیدی نظیر مرکبات (پرتقال، لیمو)، گوجهفرنگی و سرکه، التهابهای دهانی را تشدید کرده و باعث سوزش بیشتر میشوند.
- غذاهای شور: خوراکیهای شور نظیر چیپس و تنقلات نمکی به افزایش درد و التهاب زخمهای دهانی کمک خواهند کرد.
- غذاهای خشک و سخت: غذاهای خشک مانند نان تست، چیپس و آجیل به طور مکانیکی زخمهای دهانی را تحریک کرده و ناراحتی را افزایش میدهند.
- شکلات و شیرینیجات: این مواد غذایی موجب تحریک زخمهای دهانی میشوند و به دلیل قند بالا، رشد باکتریها در دهان را تسهیل میکنند.
- نوشیدنیهای گازدار: نوشابه و انواع نوشیدنیهای گازدار میتوانند زخمهای دهانی را تحریک کرده و سبب سوزش و درد شوند.
- قهوه و چای داغ: نوشیدنیهای داغ به افزایش درد و التهاب زخمهای دهانی منجر میشوند.
- الکل: الکل باعث خشک شدن دهان و تشدید زخمهای دهانی میشود و همچنین زخمها را تحریک کرده و سوزش ایجاد میکند.
- غذاهای چرب و سرخکرده: این نوع غذاها به افزایش التهاب در بدن کمک کرده و روند بهبودی زخمهای دهانی را کند میکنند.
- نوشیدنیهای خیلی سرد: نوشیدنیهای بسیار سرد با تحریک زخمهای دهانی، درد و التهاب را افزایش میدهند.
آنچه در مقاله آفت دهان خواندید
آفت دهانی، زخمی سطحی و کوچک است که اغلب روی مخاط داخلی دهان یا پایه لثهها ظاهر میشود. برخلاف تبخال، این نوع زخمها روی لب ایجاد نمیشوند و خاصیت انتقال از فردی به فرد دیگر را ندارند. با وجود غیرمسری بودن، آفتها گاهی دردناک هستند و میتوانند فرآیند خوردن غذا و حرف زدن را مختل کنند. در بیشتر موارد، آفتها به طور خودبهخود طی یک یا 2 هفته از بین میروند. با این حال، اگر زخم بزرگتر از حد معمول باشد، یا شدت درد و مدت آن طولانی شود، مراجعه به پزشک یا دندانپزشک ضروری خواهد بود.
برای تشخیص آفت دهان نیازی به آزمایش نیست و متخصص میتواند با یک معاینه ساده آن را شناسایی کند. در موارد خاص، بهویژه زمانی که آفتهای مکرر و شدید بروز پیدا میکنند، ممکن است انجام آزمایشهای تشخیصی برای بررسی سایر بیماریهای زمینهای توصیه شود.
در این مقاله از دندانپزشکی شبانه روزی غرب تهران، دیان، انواع روشهای درمان آفت دهان شامل راهکارهای خانگی و استفاده از داروهای مؤثر معرفی شدهاند تا روند التیام زخمها تسریع شود. کلینیک دندانپزشکی دیان با بهرهگیری از تیم حرفهای و تجهیزات مدرن، خدمات تخصصی درمانی از جمله مدیریت زخمهای دهانی مانند آفت را ارائه میدهد و در محیطی آرام، پاسخگوی نیازهای درمانی مراجعین است.
آفت دهان چقدر طول میکشد؟
مدت زمان درمان آفت دهان تحتتأثیر عواملی مانند نوع آفت، اندازهی زخم و وضعیت سیستم ایمنی بدن قرار دارد. آفتهای کوچک اغلب در بازهی زمانی ۷ تا ۱۰ روز بهبود پیدا میکنند، در حالی که آفتهای بزرگتر ممکن است مدت بیشتری برای ترمیم نیاز داشته باشند.
آیا آفت واگیردار است؟
آفت دهان بیماری مسری نیست، زیرا منشأ آن عفونی نبوده و ارتباطی با تبخال یا دیگر انواع عفونتهای مقاربتی (STI) ندارد. این زخمها به هیچ عنوان قابلیت انتقال از طریق بوسیدن یا تماس جنسی را ندارند و به دیگران سرایت نمیکنند.
آیا کودکان هم آفت میزنند؟
بله، کودکان نیز ممکن است دچار آفت دهان شوند. این مشکل اغلب ناشی از عواملی مانند آلرژی، آسیب به ناحیه دهان، ابتلا به عفونتهای قارچی، ویروسی و باکتریایی است. همچنین برخی بیماریهای خودایمنی از دیگر دلایل رایج آفت دهان کودکان هستند.
